De Herta – Who? – a Karin – Wer?–

Mentres o resto do mundo se enteiraba de quen era Herta Who, o Börsenverein des Deutschen Buchhandels, o sindicato do libro alemán procedía a entregar o Deutscher Buchpreis (o “Premio do Libro Alemán”, tamén coñecido pola abreviatura dbp) á mellor novela de 2009. O tal premio vénse entregando anualmente por estas datas desde 2005. Foi daquela cando o cártel editorial decidíu que Alemaña precisaba dun premio-espectáculo de seu, con candidatos e precandidatos e unha fastosa cerimonia (show?) no salón imperial do concello de Frankfurt: unha especie de Booker ou de Goncourt para os escritores – e, sobre todo, para os editores – do país.

Catro anos despois de que Arno Geiger recibise o primeiro dbp pola súa obra Es geht uns gut (“Vainos ben”, a historia dunha familia austríaca ao longo de case un século, contada durante só nove días), o premio segue a ser cuestionado por moitos, que o consideran “non un premio do libro, senón un premio do marketing” (Wolfram Schütte) ou mesmo un “espectáculo denigrante” para os autores (Daniel Kehlmann). Os organizadores, no entanto, teñen boas razóns para sentirse satisfeitos, pois as máis das novelas premiadas conseguiron entrar – e manterse – na Bestsellerliste semanal do Spiegel.

Tamén é certo que o xuri – composto por representantes dos libreiros, do mundo editorial e da crítica literaria – non estivera nunca tan presionado como nesta edición. A razón: unha das obras nominadas (e, polo menos desde o 9 de outubro, a favorita) era Atemschaukel, a última nobela da Herta Müller. Como escribíu Elmar Krekeler no xornal Die Welt:

Coa concesión do Nobel a Herta Müller, o xuri atopábase cun problema de luxo: fixese o que fixese, había estar mal feito. Darlle a ela o Premio do Libro por Atemschaukel tería feito aparecer agradabeis bocexos nas facianas de todos. Non darllo, obrigaba a explicar moitas cousas: “É que é boa para o Nobel e non para o Premio do Libro? Interesante.”

Finalmente, nin Müller nin o debutante Stephan Thome (ao que algúns atribuían posibilidades) levaron o dbp deste ano, mais si o fixo Kathrin Schmidt, unha escritora da antiga RDA tan coñecida en Alemaña como Müller no resto do mundo: o propio presidente do Börsenverein non tiña moi claro de quen estaba a falar e anunciou diante dos persoeiros congregados en Frankfurt que o premio ía para unha certa “Karin” Schmidt.

A novela da Schmidt, Du stirbst nicht (“Non morres”) é a historia dunha muller que esperta sen recordos despois de meses en coma. A escritora pasara hai sete anos por unha experiencia semellante e precisou dun grande esforzo para “recuperar a lingua”. A súa anterior novela, Seebachs schwarze Katzen (“Os gatos negros de Seebach”), a primeira despois da convalescencia, foi “realmente difícil” para ela. Segundo escribe Gerrit Bartels no Tagesspiegel berlinés, o galardón casa co recente éxito de varios relatos de doentes, como o diario do polémico director teatral Christoph Schlingensief, acusado agora de exhibir o seu cancro. Schmidt admitíu a comparación, ao tempo que salientou que non remataba de se ver gañadora. Talvez por iso sorprendeu a todos na entrega do premio cando dixo aledarse “máis” polo Nobel de Müller que polo seu dbp aínda quente.

Errata

Na entrada do venres 9 de outubro, afirmei que a entrega do premio Nobel coincidira co peche da Feira do Libro de Frankfurt. Como os lectores xa saberán, a Feira foi inaugurada onte pola chanceler Merkel e o vicepresidente da República Popular da China, país convidado á edición deste ano. Estará aberta ao público desde hoxe até o domingo 18 de outubro.

Prego desculpen o meu erro, que veño de corrixir no artigo orixinal.

“Hungerengel”

Pensaba comezar este post que prometín hai uns días falando dos títulos da Herta Müller; e lembrando, por exemplo, que case todos eles son palabras ou xiros que provocan perplexidade no lector, compostos moitos deles valéndose dos misteriosos, hermafrodíticos mecanismos reprodutivos do idioma alemán. Daquela decateime de que era un mal comezo, pois antes de rematar o primeiro parágrafo tería que resolver a tradución de conceptos xeroglíficos como Herztier ou Atemschaukel. O primeiro podería ser desenguedellado analiticamente até dar nalgo parecido a “Animal” ou “Besta do corazón”. Mais o segundo é case un ideograma, o consorcio fortuíto de dous significados non contraditorios, pero tan aparentemente alleos o un ao outro que calquera tradución – por máis literal ou sincera – sería unha ousada perversión do orixinal. Atem é o “alento”, a “respiración”; Schaukel unha especie de vaivén (en alemán a mecedora chámase Schaukelstuhl, algo así como “cadeira bambeante”); a editorial inglesa que mercou os dereitos do libro elidíu o termo cun título máis longo e explícito, Everything I Possess I Carry With Me, que adianta xa as penurias do protagonista, un dos moitos alemáns de Romanía que – como o pai de Müller ou o poeta Oskar Pastior – foron desterrados á Unión Soviética despois da guerra para pagaren co seu traballo as desfeitas do Terceiro Reich.

Atemschaukel supón pola súa temática un xiro na obra de Herta Müller. A autora enfróntase por primeira vez á traumática experiencia do seu pobo na posguerra, e ao pecado orixinal que a fixo posíbel: a cumplicidade das minorías xermanas co nacionalsocialismo. Adéntrase no campo predilecto da literatura dos suabios do Banato e, sobre todo, dos saxóns de Transilvania, o máis antigo dos grupos de alemáns presentes historicamente na actual Romanía (os da Bucovina, que chegaron os últimos – xa no século XVIII – están hoxe case extintos, o mesmo que a importante comunidade xudía daquela paisaxe na que vivían “libros e persoas”, como lembraría Celan). E, non perdamos de vista esta lectura local(ista), irrompe así na pugna das vellas gardas da literatura saxona – Hans Bergel, Joachim Wittstock – por ofereceren á posteridade a narración definitiva e derradeira dos sufrimentos (e dos crimes) do século. Un terreo espiñento, no que se mesturan rivalidades literarias, complexos históricos e enemizades personais, como se víu cando Eginald Schlattner publicou o relato do seu paso polas prisóns romanesas dos anos 50, avivando o recordo infausto do Proces scriitorilor germani de 1959, no que o propio Schlattner foi o principal testemuño da fiscalía e que rematou coa condena de Bergel e outros catro escritores, acusados de “incitamento contra a orde social” e de “axitación”.

Müller abandona pois o escenario de case toda a súa obra anterior: a Romanía gris e ruinosa dos últimos anos de Ceaușescu, cando as dúas horas de televisión diarias consistían nun resumo das fazañas do Conducător e a súa dona Elena, e os poucos milleiros alemáns que quedaban en Hermannstadt ou Temesvar agardaban meses a que a burocracia dese tramitado as súas “solicitudes de saída” para chegar como Spätaussiedler (“desplazados tardíos”) á Alemaña federal. Un país en descomposición no que o único que funcionaba era a Securitate (non sen razón son moitos a sospeitar a implicación dos servizos de seguridade comunistas no derrocamento do ditador durante a incerta Revolución romanesa do inverno de 1989).

Tamén Herta Müller e o seu primeiro marido, o escritor Richard Wagner (1952) abandonaron Romanía en 1987 e atravesaron o correspondente deserto administrativo antes de chegar á terra prometida de Berlín Oeste. Aínda que ambos os dous eran xa escritores de éxito, premiados e recoñecidos nas dúas Alemañas e en Romanía (polo menos no pequeno círculo da minoría alemá), a súa primeira residencia sobre solo alemán foron os campos de barracas no arrabalde de Núremberg onde os refuxiados agardaban a decisión das autoridades. Os dous traballaron as impresións desta época na súa literatura: Müller en Reisende auf einem Bein (“Viaxeiros nunha soa perna”) e Angekommen wie nicht da (“Chegados e como se non estivesemos aí”), Wagner no díptico composto polas novelas Ausreiseantrag (“Solicitude de saída”) e Begrüßungsgeld (“Diñeiro de benvida”).

A lectura de calquera destas obras transmite a estraña sensación de chegar a un país que fala a lingua dun mesmo, mais doutro xeito. Unha das experiencias máis humillantes para a parella de autores debeu ser (penso que é Wagner quen o conta nun dos seus libros) recibir na aduana o agasallo dun pequeno dicionario romanés-alemán, como se non dominasen a lingua dos seus pais. Ou descubrir outro idioma distinto do que falaran no Banato, o idioma de plástico do consumo e do consumismo, que tan ben reflicte Wagner cando describe a Max Stirner (así nomeou o protagonista de Ausreiseantrag e Begrüßungsgeld en memoria dun anarquista do XIX) paseando como bébedo polas rúas de Berlín e asistindo con curiosidade morbosa ao seu primeiro peep show. Tamén Müller escribe sobre a incomprensión dos seus amigos berlineses cando lles confesou estrañar o romanés: non entendían que puidese ter saudades dunha lingua que, segundo ela mesma salientaba, non era a súa.

É curioso reler agora aquelas páxinas escritas por volta de 1989. Nelas adivíñanse xa os camiños que habían andar Müller e Wagner nos anos a seguiren. Wagner, que soñaba con ser “un escritor alemán máis” escribe agora editoriais para a Frankfurter Allgemeine Zeitung e é un dos autores d’O Eixo do Ben (Die Achse des Guten), unha rede de blogues neocon creada polo xornalista Henryk Broder (un enfant terrible da prensa alemá: o seu diario, que non admite comentarios, leva por título “Teñen vostedes dereito a gardar silencio”); a súa novela Habseligkeiten (“Efectos personais”) foi unha das de maior éxito en Alemaña en 2004, o mesmo ano en que un certame organizado polo Goethe Institut escolleu precisamente esa palabra, Habseligkeiten, como a máis fermosa do idioma alemán.

Herta Müller, pola contra, nunca foi unha autora de masas (se é que existe tal cousa). Si contou, desde o principio, co apoio incondicional dunha parte da crítica, que admiraba a súa capacidade (adquirida talvez compoñendo poemas con recortes de xornais, un pasatempo de Müller pouco coñecido fóra de Alemaña) para baleirar palabras e frases comúns do seu significado habitual e enchelas de novo con outros, novos para o lector. Como en Der Fuchs war damals schon der Jäger (“O raposo era xa daquela o cazador”), onde a amizade de dúas mozas é turbada pola presenza do raposo, da Securitate (a historia de Der Fuchs… é, por certo, autobiográfica: nunha entrevista publicada en 2001 na revista Literaturen, a escritora explicou que a súa mellor amiga fora utilizada por un oficial da policía secreta co que tiña unha relación para axexalos a ela e a Wagner).

Lonxe de afacerse ao seu novo-vello país, Müller cultivou cada vez máis e de xeito cada vez máis consciente o alleamento da linguaxe. É moi significativo que un grupo de ximnasiastas (alumnos dun Ximnasio, equivalente a un IES) muniqueses que lera algunhas das súas obras durante o curso, preguntados pola xermanista Carmen Wagner, respondesen que o único autor que lles lembraba o estilo de Müller era Peter Handke. Niso coincidían cos críticos que reprocharan ao autor austríaco o que é acaso o seu grande mérito estilístico (e o de Müller): usar o alemán “como se fose unha lingua estranxeira” (Reich-Ranicki).

En realidade, os dous escritores poderían estar moito máis preto do que semella: aparte da linguaxe elíptica e difusa, que fai que os leamos como en trance, teñen en común unha identidade que non quere ser definida nin etiquetada, que se resiste a ser idéntica a nada máis que a si mesma. Müller – que non era unha romanesa nin é agora unha alemá máis, senón un collage como os que ela segue a compoñer cos seus retrincos de xornais – fuxíu de Romanía mais non se asimilou á Alemaña que a acolleu, e  a súa teima pasada e presente non é moi distinta da que levara a Handke (na novela Die Wiederholung, “A repetición”, que Sebald analiza nun dos ensaios recompilados en Unheimliche Heimat) a construírse un pasado mítico en Eslovenia (!), negando así a súa pertenza á Austria na que nacera.

P. S.: O título desta entrada, que podería traducirse como “anxos de fame”, é unha metáfora que Herta Müller formula na súa última novela.

Alquimia nobelada (sic)

Paseniño como se achega o Magosto van subindo as apostas en Ladbrokes e as demais casas de xogo. As redaccións dos xornais ferven de quinielas, e por unha vez non son os xornalistas deportivos os máis implicados, senón os seus colegas da sección de cultura. Na segunda semana de outubro, a tempo para o comezo da feira de Frankfurt, a Academia Sueca anuncia a concesión do premio Nobel da literatura. Timing perfecto, digno dunha das carreiras de cabalos nas que ocuparán os señores de Ladbrokes o resto do ano. Fan ben: son máis doadas de predicir e, a diferenza do criterio dos suecos,  responden satisfactoriamente ao uso moderado de anfetaminas en dose animal.

Sospeito que ninguén – agás os poucos que forman ou formaron algunha vez parte do xuri – coñece os estraños mecanismos de reloxaría crítica, cuántica e xeopolítica que rexen no Börshuset de Estocolmo. Carlos Casares insinuou nunha ocasión que foran as simpatías dun académico influínte as que fixeron de Torrente Ballester un eterno candidato a levar o premio, e a ascensión doutros poderes literarios no seo do mesmo comité a razón de que o ferrolán non o obtivese. Hai quen imaxina leis de rotación non escritas que obrigarían á alternancia de linguas e xéneros, talvez de países e continentes (como nos Xogos Olímpicos), mais a densidade de dramaturgos entre os premiados dos últimos anos e, sobre todo, a inexplicábel ausencia de poetas desde a Szymborska (1996), abondan para falsar esa teoría.

Ten rango de certeza entre os entendidos que a Academia non gosta da literatura americana – máis concretamente norteamericana, máis concretamente estadounidense, aínda que agora que o penso hai polo menos unha canadense que moi ben podería queixarse. E moitos temos xa asumido que os mandaríns da Stortorget son uns resabidos que desfrutan poñendo en evidencia a ignorancia allea (ou exhibindo a propia erudición).

Hoxe aprendimos un pouco máis acerca desa species borealis: o académico sueco. Xa sabemos que, extravagantes e políglotas como son, Engdahl e os seus compadres excusan ler a prensa do país, mais non perden de vista o Feuilleton, a fachendosa comarca literaria dos grandes xornais alemáns. Non quixeron botar unha man a Carl Bildt, o ministro sueco de Exteriores, que sen dúbida tería agradecido un xesto que fixese esquecer o incidente do Aftonbladet, agora que o seu xefe asume a presidencia da Unión Europea. Nin seguir o xogo do Svenska Dagbladet, o periódico liberal-conservador, empeñado estes días en revisar as relacións de Suecia con aquel país no que se fabricaban os mobeis do Ikea e desenmascarar, de paso, aos mestres de alemán das escolas suecas como perigosos infiltrados da Stasi.

Así que teremos que supór que foron hipnotizados, eles tamén, polo Atemschaukel (2009) de Herta Müller. O nome desta escritora nada no Banato romanés figuraba hai anos nas listas de hipotéticos – polo menos desde Der Fuchs war damals schon der Jäger (1992), o exorcismo co que Müller tentaba entón conxurar os demos do pasado. Autora de culto e favorita secreta da crítica, habitual do anuario lírico (unha institución en Alemaña), Müller conseguíu co seu último libro a unanimidade  que nunca acadaron Günther Grass ou Heinrich Böll, ambos os dous premiados en Estocolmo e respectados como “conciencia de Alemaña”, pero sempre cuestionados pola súa escrita. Por non falar da Elfriede Jelinek (“unha das persoas máis parvas do hemisferio norte”, segundo Martin Mosebach, o estilista facha que nunca terá o Nobel e nunca debera ter recibido o Büchner), que segue a polarizar o debate literario seis anos despois da súa (video-)visita ao Konserthuset. Moitos pensaron daquela que o premio de Jelinek restaría posibilidades a Müller ou á austríaca Friederike Mayröcker (1924).

(P. S.: Fico a deberlles, desde este mesmo momento, un post dedicado en exclusiva á Frau Müller, que é o que realmente tocaba hoxe.)

Por Ende

Cando un luns de madrugada non son quen de avanzar na miña historia interminábel da literatura xudeo-alemá do século XIX, agocho todos os reloxos e busco entre os marcadores o enderezo electrónico de André Müller, xornalista freeland especializado en entrevistas im-publicabeis (sic). Descubrino hai algo máis dun ano (ou algo menos) cando a Frankfurter Rundschau (“a socialdemócrata Frankfurter Rundschau”, como ben di K. en Neve) ousou imprimir a entrevista máis estraña que lle teñan feito a Peter Handke des que anda de compostor polos Balcáns:

–Guten Morgen, fálalle André Müller.

–Si.

–Xa foron as dez, desculpe se molesto. Pedíronme que lle preguntase se ten algo que dicir sobre o arresto de Karadžić.

–Quen llo pedíu?

–A Frankfurter Rundschau.

–Eu só falo de min mesmo.

–Si?

–Si.

–Pois si.

–Como lle vai?

–Aínda ben. Tiven unha conversa interesante co Littell sobre vostede.

–Xa mo tiñan dito, si.

–Discutín con el sobre vostede, pero élle o mesmo. Seica antes gostaba de vostede, agora xa non.

–A vida élle así.

–Daquela nin unha palabra sobre Karadžić.

–Non.

–Non pasa nada.

–Que lle vaia ben.

–Deica logo.

(Entrevista publicada nas páxinas da Frankfurter Rundschau o 31 de agosto de 2007)

Mais hoxe non era a Handke a quen buscaba. De feito non viña á procura de nada concreto, e así foi que atopei unha entrevista que lle fixera Müller a Michael Ende (1929 – 1995) por volta de 1983. Ende conta da súa infancia e dos seus traumas, fala de política e de relixión, de sexo e de ecoloxía. Coido que non era ningún exhibicionista, ou polo menos non o imaxinara eu tal, e por iso sorpréndome ao ler a historia do seu intento de suicidio á beira do Isar

– … Tenteino unha vez cando aínda ía á escola. Quixen afogarme. Repetira curso e tiña vergoña polos meus pais, que xa tiñan preocupacións dabondo. Porque a meu pai [o pintor surrealista Edgar Ende] considerábano na época nazi un “artista dexenerado” e non lle deixaban expoñer. A miña nai gañaba o mínimo como masaxista e fisioterapeuta. E daquela pensei: se agora vou eu e lles chego con seises [o 6 é a peor nota no sistema alemán de avaliación, que puntúa de 6 a 1], rematou todo.  Non podía admitilo, e pasei un día enteiro diante do encoro do Isar, en Múnic, mais non me daba decidido a saltar, íao retrasando sempre outros cinco minutiños.

–Porque era cobarde.

–Si, iso foi o que pensei: “Nin para iso vales!” Na escola ensináranme, e de maneira moi drástica, que era un perdedor e non valía para nada na vida. Nin para morrer valía.

En plena guerra europea, o pai negábase a aceptar encargos da Wehrmacht, do exército alemán – retratos ecuestres de xenerais e ruindades polo estilo –, e a situación económica da familia foi a peor.

–Eu tiña doce anos cando vivín o primeiro bombardeo de Múnic. A nosa rúa toda en chamas. Lembro que corrín como bébedo pola rúa a arder, cantando todo o tempo. Prendeume a euforia. Aínda hoxe non o entendo. Por pouco non me metín no lume como unha mosca que vai á luz.

A Ende só lle coñecía a Unendliche Geschichte, Momo e unha fermosa peza en verso que me emprestara a miña primeira profesora de alemán, Das Gauklermärchen. Lendo esta conversa descubrín que o abafaban as ducias de cartas de admiradores que recibía todos os días (as máis delas de “vellas que esperan ter unha relación platónica comigo”), que participara nas primeiras manifestacións do 68 (sempre o sospeitara) e que durante anos non puidera ver carriños de bebé pola rúa sen sentir “un nó na gorxa” (“ein Kloß im Hals”), pois Ende, talvez o meirande autor de literatura infantil (concepto que el, con razón, rexeitaba) do século pasado, había morrer sen fillos por mor dunha incompatibilidade sanguínea coa súa dona.

A súa visión do ser humano na natureza é dun misticismo wandervogel ou new age un pouco usado, que non lle impedíu profetizar algunha das desfeitas ás que íamos dereitiños:

–Estou convencido de que a carón do mundo que percibimos polos sentidos existe outro mundo real, e de que o ser humano vén dese outro mundo e a el ha voltar. Diso falei moitas veces co meu pai. Grazas a el percibo o mundo, aínda hoxe, como algo misterioso. Para min a natureza non é só a suma de física e química. Nese sentido podería dicir que son un pagán. Penso que a realidade non perceptíbel está constantemente a influír na outra… Temo que se achegan grandes catástrofes. O noso sistema económico ha colapsar nos vindeiros 15 anos. É un feito coñecido que a atmosfera está a requencer. Cada motor a gasolina está a producir calor que non pode ser irradiada. Se a temperatura da nosa atmosfera segue a aumentar uns dous graos cada ano, os polos derreteránse e o nivel do mar subirá uns 200 metros, e cidades como Florida quedarán baixo a auga…

Semellanzas/desexos

Se estes apuntamentos queren ser interesantes, terán de se parecer cada vez máis aos cadernos de Cosma Shalizi. Dixen.

“Du skall icke fråga!”

Icke söka efter sanningen: du finner den icke och förlorar dig själv. “Du skall icke fråga!” Den sanningsmängd, som är dig tjänlig, får du till skänks; den är blandad med villfarelse och lögn, men det är för din hälsas skull, oblandad skulle den bränna dina inälvor. Försök inte att rensa bort lögnen ur din själ, det följer så mycket med som du inte har tänkt på, du tappar bort dig själv och allt som är dig kärt. “Du skall icke fråga!”

(Non busques a verdade: non a atoparás e perderaste a ti mesmo. “Non preguntes!” A dose de verdade á que tes dereito háseche servir; e estará mesturada con erros e mentiras, mais é polo teu propio ben: en estado puro queimaríache as entrañas. Non tentes limpar a túa alma de mentiras: rematarías por descubrir tantas cousas nas que non pensaras, perderíaste a ti mesmo e perderías aos que amas. “Non preguntes!”)

De Hjalmar Söderberg (1869-1941), Doktor Glas

A profecía

Unha das moitas cousas que admiro do profesor M. é que semella coñecer persoalmente a canta xente interesante naceu en Romanía no século pasado e, polo tanto, a case todos os autores que tratamos nos seus seminarios. Creo lembrar que a Emil Cioran non llo chegaron a presentar, malia que “tiñamos coñecidos en común”. O “coñecido común” era o poeta xermano-romanés Wolf (von) Aichelburg, quen se correspondeu durante anos co Cioran -en francés, por certo, aínda que ambos os dous dominasen o alemán e o romanés. Seica nalgunha das súas cartas, Cioran, vello simpatizante da Garda de Fier, laiábase de que nalgunhas das aldeas alemás de Transilvania só quedasen ciganos; considerábao un signo da decadencia dos tempos, unha confirmación experimental da súa filosofía pesimista e derradeiro argumento para preferir a non-existencia.

Mais hoxe preguntáralle a M. non por Cioran, senón por Mircea Cărtărescu, o autor romanés máis aprezado ultimamente na Alemaña, a quen o crítico do Freitag comparou con Proust pola súa recreación case mitolóxica de Bucarest, cidade enchoupada na súa escrita en recordos húmidos coma a madalena de Swann.

-Cărtărescu…? Si, é un grande escritor. Cando tiña a súa idade -non, debía ter xa dous ou tres anos máis-, díxenlle: “Vostede ha ser o mellor escritor romanés desde 1945″.

E ben podería ser certo.

Як не сумувати за Україною…?

Просто не можна…

33 intime Maximen zur Verbesserung der Poesie

O poeta Hans Thill (Baden-Baden, 1954) achegou á antoloxía Das verlorene Alphabet. Deutschsprachige Lyrik der neunziger Jahre “33 máximas íntimas para o perfeccionamento da poesía”. Velaquí o seu vademécum para poetas novos:

Que non se lle note. Comprobe o estado da súa vestimenta antes de marchar de casa. Están todas as ventás pechadas, os lumes da cociña apagados?

A poesía é un mundo á parte. Facilítese a entrada nese mundo. Nel cabe todo o que existe no aquén.

Procure ser sempre un pouco menos intelixente ca os textos dos outros (veciños, precursores) & un pouco menos parvo ca os propios.

Aforre a lectura dos xornais. Almorce só, lendo poemas co café. E pase as noites diante do televisor.

Como evitar a fría necidade da industria do entretemento? Sexa sociábel, desfrute na súa estupidez dunha alta montaña ["...sonnen Sie sich in der Dummheit eines hohen Bergs"], atravese grandes extensións de auga.

A poesía causa, no mellor dos casos, danos económicos.

Atope o núcleo subxectivo no proceso de disolución do subxecto.

Protexa o seu corpo. Renuncie a ter casa propia.

Busque un traballo digno, a vida como poeta é aborrecida e ruín.

Todo corpo está máis lonxe de si mesmo ca de ningún outro. Observe como pensa mediante a lingua.

“Non me toques”, di o corpo, “que me queimei.”

Relaciónese. Evite contactos improdutivos. Regue as plantas no balcón.

Siga a beleza das frases. Busque o malentendido.

Polo seu lugar de residencia debería pasar o tranvía. Evite a natureza e mais a ciencia.

Sexa virtuoso. Vaia cara o ruído alfabético. Non salouca a ensalada de letras?

Non vaia nunca dúas veces polo mesmo camiño. Non teña medo da repetición.

En caso de dúbida: non afirmar.

O poeta Jacques Roubaud senta comigo no tren. Vai lendo nunha biografía de Beckett. De cando en vez comúnicalle, entusiasmado, as novidades ao resto do vagón: “Beckett ergueuse cedo!”, “Deixou de escribir despois de cear!”, etc. “Encántanme eses pequenos detalles dos grandes colegas”, di.// Pequenos detalles do grande colega Roubaud.

Do pobre de min ao que me van dar a cambio: ao se fixar por escrito, o pensamento transfórmase en lei.

Beba o bo viño que non se pode permitir.

Busque aliados para a loita desigual contra o pasado e o presente: de ser posíbel non só na poesía europea, e de ser posíbel non só entre os contemporáneos.

Viva de xeito que non teña que posuír nada. Practique a indiferenza no tocante ao estado da súa conta corrente.

Escriba axiña. Remate textos sen rematar. Escriba os seus textos a man tantas veces como sexa preciso, até que sexan soportabeis.

Traballe pouco. Póñase nas pontes e nos recantos das rúas. Aventúrese un ou dous pasos na zona peonil.

Procure non revisar un texto antes de ter esgotado todas as posibilidades.

O que quería conseguir cun texto debe sabelo, como moi cedo, cando estea impreso.

Escriba cara o incerto, non cara o aproximado.

Fale consigo mesmo.

Teña en conta a súa mala memoria. Deixe que murchen as plantas no balcón, para que algo cambie.

As xeracións? Cantas quedan até chegar a Occidente?

Coide da saúde.

Busque o exceso, non teña medo da superación, aínda que na cima agarden os glaciares da Idade do Bronce.

Visto hai pouco: “Bedeutungsüberschuß” ["exceso significativo"], “Duldungsstarre” ["parálise consentidora"] e o xiro: “das ist mir gar nicht mal so unwurst” [que non me atrevo a traducir... Acéptanse suxerencias].

De Michael Braun, Hans Thill,  Das verlorene Alphabet. Deutschsprachige Dichtung der neunziger Jahre, Heidelberg 1998.